Używaj czcionki ładnej, nie fikuśnej i nie wymyślnej. Pamiętaj, że prostota jest boginią mędrców. Standardowo dobra będzie czcionka o wielkości 12pkt (13 jeszcze dopuszczalna), najlepiej Times New Roman (chociaż ja osobiście lubię Bookman Old Style). Oczywiście, w całej pracy musi być ona ta sama, chociaż... nie zawsze będziesz używał tak samo wyglądającej czcionki (vide: 4.1 Cytaty, 4.4 Podkreślanie i wytłuszczanie).

Akapity dobrze jest wyjustować (wygląda to nieco schludniej niż wyrównanie do lewej), ale wtedy musisz pamiętać o przenoszeniu wyrazów: albo decydujesz się nie przenosić (dzielić) wyrazów w całym tekście /tak jest najwygodniej/, albo, i taka jest moja propozycja, czyń to z ograniczeniem np. do dwóch - trzech kolejnych wersów. Pamiętaj - ta kwestia zależy już tylko od Twej woli i upodobań.

Marginesy i wielkość czcionki ustaw tak, aby na stronie A4 mieściło się około 1800 znaków (maszynopis standardowy), tj. 30 wierszy po 60 znaków (spacje to też znaki!). Musisz też pamiętać, aby, oprócz odpowiednich marginesów, zostawić jakiś 1cm dla introligatora na oprawę. W zwykłym Wordzie ustawienia wyglądają następująco:

Jak widzisz, powyżej mieliśmy okazję obejrzeć tabelę - przydatne i lubiane przez recenzentów narzędzie, które Tobie posłuży do eleganckiego zaprezentowania wielu danych (np. statystycznych). Więcej na temat tabel i rysunków znajdziesz w 4.3 Tabele i rysunki.

strony tytułowej;
spisu treści;
wstępu;
rozdziałów i podrozdziałów;
zakończenia;
bibliografii.

Na marginesie - przy okazji wiesz już, jak zabrać się za wypunktowanie. Pamiętaj, aby w całej pracy wypunktowywać zawsze w ten sam sposób, zawsze tymi samymi "ptaszkami", bez zbędnej pstrokacizny! I jeszcze jedno: kropa, taka jak powyżej, wśród znaków służących wypunktowaniu jest wyżej w hierarchii niż kreska (nad kropą jest litera, nad literą - liczba).

Rozdział ten pokaże Ci też, co mają zawierać poszczególne elementy pracy, z czego się składać i jak mają ze sobą współgrać. Do dzieła zatem.

• nazwa Twej uczelni, wydział/instytut (często też nazwa pracowni) w ramach których piszesz pracę magisterską - w razie wątpliwości pytaj promotora (po to on jest, żeby odpowiadać na każde Twoje pytanie);
• Twoje imię i nazwisko oraz numer indeksu;
• tytuł pracy magisterskiej;
• pod czyim kierunkiem praca została napisana (promotor);
• miejsce i data (zazwyczaj rok i miesiąc) obrony.

• sprecyzowanie, jakiego tematu dotyczy Twoja praca, czym się w niej zajmujesz; pamiętaj, aby cały czas trzymać się w ryzach - praca nie powinna zanadto odbiegać od głównego tematu!; dyscyplina, dyscyplina i jeszcze raz dyscyplina w pisaniu - Twoja praca rozrośnie się do ogromnych rozmiarów jeżeli za bardzo wdasz się w szczegóły;
• wyjaśnienie, dlaczego akurat taki a nie inny temat wybrałeś (bo na przykład na interesujący Cię temat jest mało literatury, bo kwestie, które poruszasz, stały się ostatnio niezwykle aktualne, poruszające, ważne dla społeczeństwa, dla nauki, dla kraju...);
• tezę - każda bardzo dobra praca magisterska moim zdaniem powinna stawiać tezę (tezy), których rozwinięcie/ potwierdzenie/ obalenie stanowi treść pracy, a którą w zakończeniu powtarzasz stwierdzając, że tezę (tezy) te potwierdziłeś/ obaliłeś /częściowo potwierdziłeś (dlaczego?) swą pracą;
• określenie metody badawczej - musisz napisać we wstępie, czy posługiwałeś się analizą dokumentów, czy metodą historyczną (analizą wydarzeń z przeszłości), czy może komparatystyczną (porównanie dwóch zjawisk, organizmów, instytucji...), albo też korzystałeś z własnego kwestionariusza - ankiety (dotyczy zwłaszcza nauk społecznych) i na tej podstawie opracowywałeś dane statystyczne; przy czym powinieneś wskazać główną metodę, którą się posługujesz;
• ograniczniki - czyli stwierdzenia, które fragmenty swojej pracy świadomie zawężasz; wiesz przecież, że nie wszystkie sprawy dotyczące Twego tematu muszą się zawierać w pracy, rzeczy oczywistych nie musisz przecież opisywać dokładnie, wykraczając przy tym poza temat; jednak nie musi tego wiedzieć recenzent i do niego kierujesz słowa "wiem, że o tym i o tym można napisać więcej, ale z braku miejsca i z tego prostego powodu, że za bardzo wykracza to poza sedno i główne zagadnienia nas interesujące, ograniczam się jedynie do lekkiego zaznaczenia tego problemu, bez wdawania się w zbędne, moim zdaniem, szczegóły";
• treść pracy - pokrótce przedstawiasz kolejne rozdziały, ich meritum, układ, także z niewielkim uzasadnieniem; możesz tu także zwrócić uwagę czytającego na co bardziej istotne fragmenty Twej pracy, na przewodnie myśli i najważniejsze sprawy;
• źródła - we wstępie powinieneś też przedstawić źródła, z jakich korzystałeś przy pisaniu pracy; nie chodzi tu oczywiście o bibliografię (o niej 3.6), ale o to, skąd wziąłeś informacje do pisania; czy głównie posługiwałeś się źródłami internetowymi, czy materiałami rządowymi (różnych instytucji i organizacji), czy korzystałeś z rozmaitych raportów i badań, oprócz tego - najważniejszych podręczników; nie musisz wymieniać wszystkiego, wystarczy, że napiszesz, które źródła były dla Ciebie najbardziej pomocne, które najmniej, a nawet możesz trochę ponarzekać, że materiałów dotyczących jakiegoś konkretnego rozwiązania brakuje (w związku z czym Ty postanowiłeś zapełnić tę luką swą pracą...);
• kilka jeszcze słów na zakończenie wstępu, dla spięcia go klamrą, aby nie urywał się w połowie akapitu; wstęp bowiem tworzy swoistą, do pewnego stopnia zamkniętą literacko całość i ładnie jest napisać zdanie - dwa "od siebie" (ale nie za bardzo osobiście!) w stylu "Mam nadzieję, że niniejsza praca przyczyni się do lepszego poznania zasad funkcjonowania..." czegośtam.

Pamiętać jednak należy, że bardzo dobra praca magisterska musi mieć co najmniej trzy rozdziały. Mniejsza ich ilość, sam przyznasz, wygląda, delikatnie rzecz biorąc, dziwnie... Po drugie - każdy rozdział powinien dzielić się na co najmniej dwa podrozdziały. Oczywiście, w kwestii tych liczb zachować należy umiar - praca nie może się składać z kilkudziesięciu rozdziałów, z których jeden ma dwa podrozdziały, a inny dwadzieścia dwa. Zresztą sama już objętość pracy ograniczy nam tę ilość. Podrozdziały zaś powinny w kolejnych rozdziałach być mniej więcej w równej ilości (ale bez przesady z tą równością...).

I na koniec - niewskazanym jest dzielenie pracy na części. Niech praca składa się z obszernych rozdziałów podzielonych na kilka podrozdziałów, te zaś mogą zawierać w sobie jeszcze punkty, ale nic poza tym. Nie powinno się bowiem gmatwać zanadto szkieletu pracy - niech będzie przejrzysta a jej układ logiczny i łatwy do zrozumienia.

Poza tym tylko od Ciebie i Twego promotora zależy, co się znajdzie w po-szczególnych rozdziałach i ich podrozdziałach. Pamiętaj przy tym, aby na początku każdego rozdziału napisać kilka zdań, o czym też on traktuje, swego rodzaju wstęp do poszczególnych rozdziałów. Nieładnie przecież jest od razu pod tytułem rozdziału bez żadnej uwagi zaczynać od tytułu pierwszego jego podrozdziału.

Nie muszę też dodawać, że mile jest widziane zawarcie w bibliografii pozycji napisanych przez albo pod redakcją promotora/ recenzenta/ członka komisji (ale wtedy musisz je znać dobrze, ponieważ istnieje większe prawdopodobieństwo zapytania o nie!). Oczywiście może się też zdarzyć tak, że na temat na który piszesz żadna z wymienionych osób nic nie napisała - wtedy masz kłopot z głowy.

I wreszcie kwestie czysto techniczne: bibliografię dzielisz na następujące kategorie, wpisując do nich w ciągłej kolejności następujące pozycje (zauważ, jak ja to robię poniżej):

I Dokumenty i materiały
1. Mają się tu znaleźć wszelkie akty prawne.
2. Ustawy.
3. Opracowania rozmaitych instytucji i organizacji.
4. Inne przeróżne oficjalne opracowania i materiały.
5. Musisz przy tym pamiętać, że należy tu podać (w tej kolejności!): alfabetycznie - dokładny tytuł dokumentu, jego autora, datę wydania.

II Opracowania książkowe
6. Tutaj znajdą się książki, podręczniki itp.; małe zastrzeżenie - broń Boże nie zamieszczaj tu dzieł takich jak Encyklopedia PWN - moim zdaniem jest to co najmniej niepoważne.
7. Wpisujesz je następująco: alfabetycznie nazwisko autora, imię autora (jeżeli jest to praca zbiorowa, dodajesz w nawiasie, po nazwisku i imieniu redaktora naczelnego słowo "(red.)", jeżeli jest dwóch - trzech autorów, możesz wypisać ich wszystkich), pełny tytuł książki, wydawnictwo, miejsce i rok wydania.

III Artykuły
8. Zamieścisz tu wszelkie pozycje z czasopism fachowych.
9. Podajesz, w kolejności alfabetycznej, nazwisko autora, imię autora (jeżeli jest ich więcej albo pod czyjąś redakcją - zaznaczasz to jak wyżej), tytuł artykułu, tytuł czasopisma, jego numer i datę wydania.

IV Periodyki - jest tu pewna zbieżność z poprzednim punktem, jeżeli masz wątpliwości co do stosowania ich obu, uzgodnij to z promotorem; możesz też połączyć te dwa rodzaje materiałów w jeden
10. Wpisujesz tu wszelkie artykuły z których skorzystałeś w pracy i które ukazały się np. w prasie.
11. Możesz też zamieścić tylko tytuły czasopism fachowych, z których korzystałeś i które zajmują się właśnie interesującą Cię dziedziną wiedzy.

V Inne źródła
12. Tu podajesz wszystko to, co nie mieści się w powyższych kategoriach.
13. Mogą to być rozmaitego rodzaju ulotki, plakaty, wszelkie inne gadżety, które wykorzystałeś w trakcie pisania pracy. Są to też materiały przygotowane przez Ciebie a niepublikowane gdzie indziej (np. wyniki przeprowadzonych przez siebie badań).
14. Jeżeli w pracy swojej opierałeś się na przeprowadzonym przez siebie wywiadzie - tutaj zamieszczasz datę jego wykonania itp. cechy charakterystyczne; musisz przy tym pamiętać, że wywiad ten wymaga autoryzacji i musisz zamieścić źródło z którego pochodzi - jeżeli znajduje się w Twoich prywatnych zbiorach, musisz to zaznaczyć i... trzymać te zbiory przez następne 20 lat (ktoś może zechce zweryfikować podane przez Ciebie fakty, w których powołujesz się na czyjąś wypowiedź) - tyle bowiem Twoja praca powinna leżeć w archiwum uczelni.
15. Jeżeli opierasz się przy pisaniu pracy na materiale filmowym, dźwiękowym itp. musisz opisać, co to za materiał, skąd pochodzi, kiedy i gdzie został wyemitowany itp. Jeżeli jest to Twój materiał, wykonany przez Ciebie, napisz o tym i... zachowaj go w swoim archiwum.
16. Internet - źródła internetowe, coraz częściej używane przy pisaniu prac magisterskich, możesz zamieścić w ramach "innych materiałów", ale też, jeżeli jest ich sporo, stworzyć dla nich osobną kategorię w bibliografii:

VI Źródła internetowe
17. Wbrew pozorom, nie jest tak łatwo powoływać się na tego typu źródła.
18. Przede wszystkim musisz podać dokładny, pełny adres strony, z której korzystałeś przy pisaniu pracy.
19. Musisz też podać datę (wystarczy miesiąc i rok), kiedy z danej witryny korzystałeś - wiesz przecież, że dane internetowe są zazwyczaj dosyć często aktualizowane i ktoś, kto zajrzy do Twojej pracy za kilka miesięcy może już nie znaleźć tych samych danych. Uważam, że najlepiej jest sprawdzić aktualność swoich danych internetowych jeszcze nawet w miesiącu obrony pracy i ewentualnie coś tam dopisać, poprawić, uaktualnić tuż przed ostatecznym jej wydrukowaniem.

Zauważyłeś zapewne, że pomimo podziału na poszczególne kategorie materiałów znajdujących się w bibliografii, jej pozycje są ponumerowane bez przerwy, w jednym ciągu. Możesz oczywiście zaczynając kolejny rodzaj materiałów zaczynać od numeru 1, ale sam przyznasz, że ładniej wygląda bibliografia licząca sobie np. 50 pozycji. Pomijając już fakt, że recenzent nie musi ich liczyć... Oczywistym też jest, że jeżeli nie używałeś materiałów z którejś z powyższych kategorii, po prostu ją pomijasz.

"Tu jest tekst cytowany przez Ciebie [z wtrąceniami - P.Z.], który dobrze jest też wysunąć poza normalny akapit i czasami podkreślić [podkr. P.Z.] co ważniejsze Twoim zdaniem fragmenty [zauważ, że moje wtrącenia są zwykłą czcionką - P.Z.] i z przypisem na końcu [vide: 4.2]"

Ładnie też jest użyć kursywy i dodatkowo wyróżnić cytat przez wysunięcie go poza akapit oddzielając jednocześnie od swojego tekstu wersem odstępu jak na przykładzie powyżej, chyba, "że jest to tekst wtrącony, króciutki, nie wymagający aż takich zabiegów, tym niemniej zawsze wymagający przypisu" . Przejdźmy zatem teraz do przypisów.

Zasadniczo do Ciebie należy decyzja, czy mają to być przypisy końcowe, czy dotyczące poszczególnych stronic. Wydaje mi się jednak, że dla przejrzystości lepiej jest stosować przypisy dolne, a to z tego względu, że ułatwia to ich czytanie. Jakkolwiek bowiem łatwiej jest zrobić wszystkie przypisy w jednym miejscu, na samym końcu pracy, jednak nikomu nie chce się zaglądać na ten koniec, więc szczególnie jeżeli przypisy te są istotne dla treści pracy, stanowią nierozerwalną część Twej wypowiedzi, stosuj przypisy dolne. Numeracja przypisów - dowolna, możesz je zaznaczać też gwiazdkami, obyś tylko pamiętał przy wyborze sposobu wyróżnienia przypisów o konsekwencji /w całej pracy tak samo, na tych samych zasadach/ i o tym, żeby Ci się one po prostu nie pomyliły.

Na koniec uwag o przypisach małe przypomnienie ze szkoły średniej:

• Ibidem (ibid., ib.) - "tamże", piszesz, kiedy następujące po sobie przypisy odwołują się do tej samej publikacji (tylko np. z innych stron - wtedy po ibidem piszesz numer strony);
• Op.cit. - "wcześniej cytowane", piszesz, kiedy w przypisie odwołujesz się do publikacji, na którą powoływałeś się wcześniej, ale później nastąpił przypis dotyczący czego innego; jeżeli używasz wiele "Op.cit."`ów, możesz zaznaczać po nich nazwisko i imię autora (w razie potrzeby, stronę); jeżeli cytujesz wiele pozycji tego samego autora, oprócz jego nazwiska musisz użyć też i tytułu itd.

• numer - zwłaszcza w przypadku, gdy zamierzasz zamieścić w swojej pracy więcej tabel/rysunków, a już na pewno, kiedy zapragniesz do swojej pracy dołączyć (przed bibliografią) ich spis;
• tytuł - co przedstawia tabela/ rysunek;
• źródło - skąd pochodzi rysunek/ tabela (autor, pozycja etc. jak w przypisie), skąd pochodzą dane w nich zamieszczone; jeżeli sam opracowałeś rysunek/ tabelę piszesz po prostu "Źródło: opracowanie własne" i już.